EduTrend Tygodnia nr 40: Prawo autorskie w przestrzeni kulturowej Lubelszczyzny - EduTrend Tygodnia. Zainspirowani Lubelszczyzną

Żyjemy w świecie, w którym dostęp do książek, filmów, muzyki i obrazów jest niemal nieograniczony. Wystarczy kilka kliknięć, by sięgnąć po treści tworzone przez innych. Ilość informacji, z jaką mamy dziś do czynienia, stale rośnie, co zwiększa potrzebę świadomego i odpowiedzialnego korzystania z zasobów kultury oraz znajomości podstaw prawa autorskiego.

Proponowane zajęcia, inspirowane materiałem zpe.gov.pl Damiana Stelmacha „Prawo autorskie”, zachęcają do refleksji nad granicą między inspiracją a naruszeniem prawa. Uczniowie poznają podstawowe pojęcia, takie jak utwór, cytat czy dozwolony użytek oraz uczą się, jak korzystać z cudzych treści zgodnie z obowiązującymi przepisami i z poszanowaniem pracy twórców. Zyskają także świadomość zarówno jako odbiorcy, jak i twórcy, czyli osoby, które nie tylko korzystają z zasobów kultury, ale także same tworzą i publikują treści w przestrzeni cyfrowej.

Szczególnym kontekstem dla tych zajęć jest Lublin i jego dziedzictwo kulturowe. Miasto inspiracji staje się miejscem, w którym lokalne treści: zdjęcia, teksty czy działania artystyczne nabierają znaczenia jako utwory chronione. Uczniowie odkrywają, że prawo autorskie to nie tylko przepisy, lecz także element odpowiedzialnego uczestnictwa w kulturze, którą współtworzą każdego dnia, budując własną tożsamość twórczą i cyfrową.

Dlaczego warto?

Realizacja scenariusza:

• uczeń korzysta świadomie i odpowiedzialnie z dostępnych treści kultury;
• rozumie istotę własności intelektualnej oraz znaczenie ochrony praw autorskich;
• rozpoznaje sytuacje naruszenia prawa autorskiego i unika nieświadomego jego łamania;
• wykazuje postawę szacunku wobec twórczości innych oraz pracy autorów.

Elementy lokalnej tożsamości i tradycji

W projekcie pojawiają się odniesienia do przestrzeni Lublina i regionu:

• wydarzenia kulturalne i literackie, takie jak Miasto Poezji, Carnaval Sztukmistrzów, Noc Kultury;
• przestrzeń miasta jako inspiracja kulturowa, obejmującą m.in. Stare Miasto, Bramę Krakowską, Zamek Lubelski, Kaplicę Trójcy Świętej, Plac po Farze jako miejsca obecne w fotografii, literaturze i działaniach artystycznych;
• lokalne zasoby kultury cyfrowej, w tym archiwa miejskie, fotografie, materiały promocyjne i publikacje dostępne online jako przykłady utworów objętych ochroną.

Współpraca z lokalną społecznością

• Zaproszenie lokalnego autora, dziennikarza lub fotografa, który opowie o swojej pracy i doświadczeniach związanych z prawem autorskim.
• Wykorzystanie zasobów archiwów miejskich (fotografie, teksty, materiały promocyjne) jako przykłady utworów objętych ochroną prawną.
• Współpraca z instytucjami kultury (np. biblioteka publiczna, dom kultury, ośrodki edukacyjne).
• Konsultacje z przedstawicielem mediów lokalnych (np. TVP3 Lublin, Radio Lublin, Dziennik Wschodni, Kurier Lubelski) dotyczące zasad publikowania, oznaczania autorstwa oraz wykorzystywania materiałów w przestrzeni medialnej.

Lokalny akcent medialny – promocja wydarzenia

Uczniowie przygotowują:

• krótkie rolki/relacje pt. „Czy to legalne?” oparte na przykładach wykorzystania zdjęć i materiałów z przestrzeni kulturowej Lublina (np. wydarzeń artystycznych), z wyjaśnieniem zasad prawa autorskiego;
• minikampanię społeczną: „Szanuję twórcę – korzystam świadomie (Lublin)” obejmującą hasła, grafiki i komunikaty odnoszące się do lokalnych twórców i przestrzeni miejskiej. 

Proponowane hashtagi: #PrawoAutorskieWLublinie #LublinInspirujeTwórzNieKopiuj

Struktura zajęć

1. Faza przygotowawcza

• Wprowadzenie pojęć z zakresu prawa autorskiego: utwór, cytat, piractwo, licencja.
• Aktywizacja wiedzy i doświadczeń uczniów – miniquiz „Legalne czy nie?”, w którym uczniowie dokonują wstępnej oceny przedstawionych przykładów, uzasadniając swoje stanowiska.
• Analiza sytuacji problemowych (case study), np. „Czy mogę opublikować znalezione w Internecie zdjęcie na swoim profilu?”.

2. Faza realizacyjna

Podział uczniów na grupy tematyczne:

• grupa 1: „Co jest utworem?”, grupa 2: „Dozwolony użytek - gdzie są granice?”,
  grupa 3: „Prawo cytatu w praktyce”, grupa 4: „Piractwo - co jest nielegalne?”,
  grupa 5: „Jak legalnie korzystać z Internetu (licencje, CC)?”;
• każda grupa przygotowuje: przykład sytuacji (realnej!), ocenę: legalne/nielegalne, krótkie uzasadnienie.

3. Faza podsumowująca

• Prezentacje grupowe – uczniowie przedstawiają wyniki swojej pracy (analiza sytuacji, ocena: legalne/nielegalne, uzasadnienie), odnosząc się do poznanych pojęć i zasad prawa autorskiego.
• Wspólne opracowanie „Kodeksu użytkownika kultury” – uczniowie formułują zasady odpowiedzialnego korzystania z treści (np. w formie plakatu, tablicy lub materiału cyfrowego).
• Odniesienie do kontekstu lokalnego (Lublin) – uczniowie wskazują przykłady sytuacji, w których korzystają z lokalnych treści (zdjęcia miasta, wydarzenia kulturalne, materiały promocyjne) i określają zasady ich prawidłowego wykorzystania,

Link do oryginalnego scenariusza na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej

Celem projektu jest kształtowanie świadomości uczniów w zakresie prawa autorskiego oraz rozwijanie umiejętności odpowiedzialnego i zgodnego z zasadami korzystania z zasobów kultury, ze szczególnym uwzględnieniem kontekstu lokalnego – Lublin i jego dziedzictwo kulturowe.

Serdecznie zapraszam
 Agnieszka Kowalska
 Doradca metodyczny ds. bibliotek szkolnych LSCDN